DEFICYT UWAGI - Epidemia XXI wieku, czy naturalna reakcja na przeciążenie?

ARB Pracownia INSIGHT Agnieszka Reich-Burzyńska

W epoce smartfonów, mediów społecznościowych i nieustannego bombardowania informacjami, problemy z koncentracją stały się powszechnym doświadczeniem. To już nie tylko medyczna diagnoza ADHD czy ADD, ale zjawisko dotykające ludzi na całym świecie. Zjawisko deficytu uwagi ma zasięg globalny.

Pogarszającą się sytuację z brakiem koncentracji obserwowałam u dzieci w wieku szkolnym. Szybko jednak odnalazłam symptomy wśród osób czynnych zawodowo. W czasach, które wymagają od nas większego skupienia tracimy właśnie tę umiejętność i coraz częściej się rozpraszamy.

Dzisiaj, deficyt uwagi nie powinien być traktowany wyłącznie jako kliniczne zaburzenie. Stał się on niemal naturalną reakcją naszego mózgu na przeciążenie bodźcami. Koncentracja uwagi – zdolność skupienia się na określonym zadaniu lub myśli przez dłuższy czas – wymaga umiejętności selekcjonowania bodźców, wybierania informacji istotnych, ignorowania tych zakłócających oraz ustalania priorytetów zadań.

Technologia - przyjaciel czy wróg koncentracji?

Badania pokazują alarmujące dane - przed ekranami swoich smartfonów spędzamy średnio 3 godziny dziennie.

W przeważającej części „skrolujemy” podrzucane nam treści.

Media społecznościowe zostały zaprojektowane tak, aby przyciągnąć naszą uwagę i utrzymać ją jak najdłużej. Działają jak system natychmiastowych nagród przy bardzo niewielkim wysiłku.

Dostarczają zastrzyku dopaminowego – szybki filmik, komentarz, polubienie - każdy bodziec to ułamek przyjemności wymagający przeniesienia uwagi.

Odkrycia dopaminy jako neuroprzekaźnika dokonało w 1957 roku dwóch naukowców wraz z zespołami - Arvida Carlssona i Kathleen Montagu. Badania wykazały, że im więcej dopaminy wyzwalanej przez substancję,                 czy jak w tym przypadku zachowanie jest w „układzie nagrody” i im szybciej jest wyzwalana, tym większe uzależnienie powoduje. 

Choć dopamina nie jest jedynym neuroprzekaźnikiem, który ma wpływ na mechanizm nagrody, to wskazano ją jako jedną z najważniejszych.

Wiemy też, że różne substancje i zachowania w różnym natężeniu wyzwalają dopaminę.

Treści viralne żyją coraz krócej. W miejsce tych, które tracą swoją popularność wchodzą kolejne i angażują naszą uwagę. Im więcej nowości, im więcej tego typu przyjemności, tym więcej neuroprzekaźników (głównie dopaminy)       w ośrodku nagrody, co przekłada się na nasze zaangażowanie w coraz to nowsze treści i tym większą dekoncentrację.

Neurobiologia rozproszenia

Badania neurologiczne pokazują, że wielozadaniowość medialna (praca przy komputerze + telefon + muzyka) obniża jakość skupienia i pamięci roboczej. U osób stale pracujących w kilku otwartych oknach jednocześnie wykazano większe trudności z filtrowaniem bodźców, obniżoną kontrolę poznawczą, gorsze wyniki w testach przełączania między zadaniami.

Okazuje się, że wymuszana przede wszystkim przez kulturę pracy środowisk korporacyjnych, wielozadaniowość   tzw. multitasking nie istnieje. Człowiek przełącza się z zadania w zadanie z dużym uszczerbkiem efektywności w obu zadaniach. Ponadto, przełączanie się z okna w okno; z zadania w zadanie ma dewastujące skutki dla koncentracji naszej uwagi i pamięci roboczej, właśnie.

Co więcej, nieprzerwany strumień powiadomień, wiadomości, aktualizacji skutkuje trudnościami                                 w wyselekcjonowaniu najważniejszych informacji. 

Etyka produktywności ignorująca naturalne rytmy mózgu prowadzi do przewlekłego zmęczenia, spadku kreatywności i innowacyjności, a w efekcie do wypalenia.

Ciągła dostępność, brak przestrzeni bez technologii, oznacza, że mózg funkcjonuje w trybie ciągłego czuwania. Zużywa wówczas energię, której nie jest nie bez trudu odzyskuje.

Paradoks współczesności: Dlaczego tracimy FLOW?

Paradoksem naszych czasów jest to, że człowiek jest w ciągłym poszukiwaniu dobrostanu, a jednocześnie w pogoni za szczęściem dawkuje sobie łatwe przyjemności, które nas otępiają i przekierowują uwagę z rzeczy ważnych          na nieistotne. 

Mihalyi Csikszentmihalyi amerykański psycholog pochodzenia węgierskiego wskazuje, że niszczymy przepływ życiowej energii poprzez fragmentację uwagi, brak jasnych celów, natychmiastowe gratyfikacje, chroniczne rozproszenie oraz lęk przed nudą unikając tym samym momentów ciszy i skupienia.

Twierdzi, że "Tym, co decyduje o jakości naszego życia, jest zasadniczo poziom naszej uwagi oraz to, gdzie  ją kierujemy”. Konstatacją pracy psychologa jest to, że w stanie przepływu koncentrujemy się na rzeczach istotnych, co jest kluczem do szczęścia.

Przyszłość uwagi w epoce cyfrowej - adaptacja, czy degeneracja?

Stoimy przed fundamentalnym pytaniem: czy problemy z koncentracją to znak adaptacji do nowej rzeczywistości,  czy degeneracji naszych zdolności poznawczych? Badania sugerują, że:

• Uwaga egzogenna (reagowanie na bodźce zewnętrzne) pozostaje w dobrej kondycji

• Uwaga endogenna (świadome, długotrwałe skupienie) ulega osłabieniu

• Plastyczność mózgu pozwala na regenerację zdolności koncentracji

Nie chodzi o całkowite odrzucenie technologii, ale o świadome jej używanie.

Odzyskiwanie kontroli nad własną uwagą

Praca nad deficytem uwagi w XXI wieku to wyzwanie, które możemy podjąć świadomie. Nie jesteśmy bezradni wobec technologii – możemy nauczyć się ją kontrolować zamiast pozwalać jej kontrolować nas.

Kluczowe zasady: 

• Świadomość – rozpoznajmy swoje wzorce rozproszenia

• Intencjonalność – świadomie wybierajmy, na czym się skupiamy

• Rytmiczność – pracujmy zgodnie z naturalnymi cyklami energii

• Regeneracja – dajmy swojemu mózgowi czas na odpoczynek

• Praktyka – regularnie ćwiczmy koncentrację jak każdą umiejętność

Koncentracja to umiejętność, którą można trenować. W świecie pełnym rozpraszaczy, osoby potrafiące się skupić będą miały przewagę nie tylko w pracy, ale i w całym życiu. 

Inwestycja w swoją uwagę to inwestycja w swoją przyszłość.

Twoja uwaga to twój najcenniejszy zasób.

W epoce, gdy wszyscy walczą o nią, ten kto potrafi ją kontrolować, zyskuje nieprzeciętną przewagę.

Praktyczne wskazówki na każdy dzień

Poranna rutyna koncentracji: pierwsze 30 min bez telefonu, 5 minut medytacji, załadowanie 3 najważniejszych zadań i ustalenie godzin bez dostępu do mediów społecznościowych.

Przerwy regeneracyjne: co 90 minut 5 minut przerwy np. na kawę, co 2 godziny rozciąganie się, w południe 15-30 minut na świeżym powietrzu, godzina przed snem bez urządzeń

Tygodniowy reset: 1 dzień w tygodniu bez mediów społecznościowych, minimum technologii w sobotę           i niedzielę, regularna aktywność fizyczna, czas na hobby.

Źródła i inspiracje

• Tony Schwartz, Jean Gomes, Catherine McCarthy - ”Taka praca nie ma sensu, czyli jak zarządzać swoją energią”.

• Mihalyi Csikszentmihalyi - „Przepływ”

• Anna Lembke - „Niewolnicy dopaminy”

• Raporty o wpływie mediów społecznościowych na zdolności kognitywne

Pozostań w kontakcie

Nie przegap najnowszych aktualizacji, artykułów i zasobów wzmacniających pozycję. Zapisz się do newslettera, aby otrzymywać ekskluzywne treści bezpośrednio do swojej skrzynki odbiorczej.

AGNIESZKA REICH-BURZYŃSKA

PRACOWNIA INSIGHT

/

ARB

Znajdź mnie na

STRONA STWORZONA W KREATORZE WEBWAVE